Nước sinh hoạt có mùi hôi: Nguyên nhân và cách khắc phục

Mùi của nước thường xuất hiện trước khi người sử dụng nhìn thấy bất kỳ thay đổi nào về màu hay cặn. Một vòi nước bỗng có mùi trứng thối, mùi clo mạnh hoặc mùi đất mốc có thể bắt nguồn từ nguồn nước, bể chứa, đường ống, bình nước nóng hoặc chính thiết bị lọc đã vận hành quá chu kỳ.

Nước sinh hoạt có mùi hôi là tình trạng nước xuất hiện mùi lạ so với đặc tính thông thường, có thể liên quan đến khí hòa tan như H₂S, chlorine/chloramine, hợp chất hữu cơ gây mùi, hoạt động của vi sinh vật, cặn trong đường ống hoặc các vấn đề của hệ thống chứa và phân phối nước. Để xử lý nước có mùi hôi đúng cách cần xác định nguồn phát sinh mùi trước, sau đó mới lựa chọn sục khí, oxy hóa, than hoạt tính, vật liệu lọc, khử trùng hoặc cải tạo hệ thống đường ống phù hợp.

QCVN 01-1:2024/BYT hiện quy định nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt phải “không có mùi lạ”. Tuy nhiên, mùi chỉ là một thông số cảm quan. Nước không có mùi vẫn có thể chứa những thành phần cần kiểm soát bằng xét nghiệm, vì vậy không nên dùng khứu giác để thay thế kiểm nghiệm chất lượng nước.

Vì sao nước sinh hoạt có mùi hôi và cách xác định nguồn mùi?

Trước khi lựa chọn hệ thống xử lý nước có mùi hôi, nên xác định mùi xuất hiện ở đâu. Đây là bước thường bị bỏ qua nhưng lại có thể giúp thu hẹp đáng kể nguyên nhân.

Nếu mùi chỉ xuất hiện ở một vòi, vấn đề có thể nằm ở siphon, đầu vòi, đường ống nhánh hoặc khu vực thoát nước gần đó. Nếu tất cả vòi đều có mùi, cần kiểm tra nguồn nước, bể chứa hoặc hệ thống lọc tổng.

Riêng với nước có mùi trứng thối, nên so sánh nước nóng và nước lạnh. Minnesota Department of Health cho biết nếu mùi chỉ có ở nước nóng, nguyên nhân có thể liên quan đến bình nước nóng, vi khuẩn sulfur hoặc phản ứng giữa sulfate trong nước với thanh anode magnesium của bình. Nếu cả nước nóng và lạnh đều có mùi, cần xem xét nguồn nước, giếng hoặc đường ống.

Một cách kiểm tra thực tế là để nước ngừng sử dụng vài giờ rồi mở lần lượt các vòi. Nếu mùi mạnh lúc đầu nhưng giảm sau vài phút, khả năng cặn hoặc vi sinh trong đường ống cần được xem xét. Nếu mùi không thay đổi, nguồn nước đầu vào có thể là nguyên nhân chính.

Với nước giếng khoan có mùi hôi, nên phân tích đồng thời H₂S/sulfide, sắt, mangan, amoni, pH, độ đục, chất hữu cơ và chỉ tiêu vi sinh phù hợp. Đối với nước máy, cần kiểm tra thêm clo dư, chloramine nếu đơn vị cấp nước sử dụng chloramination, tình trạng bể chứa và đường ống trong công trình.

Điều quan trọng là không suy luận rằng mùi hôi đồng nghĩa có kim loại nặng. Chì, asen hoặc nitrat thường không thể nhận biết đáng tin cậy bằng mùi, màu hay vị. Khi chất lượng nước thay đổi bất thường, xét nghiệm là cơ sở phù hợp hơn để đánh giá.

Các loại mùi thường gặp trong nước và nguyên nhân kỹ thuật

Nước có mùi trứng thối

Mùi trứng thối thường liên quan đến hydrogen sulfide H₂S. Khí này có thể hình thành tự nhiên trong nước ngầm, từ sự phân hủy vật chất hữu cơ trong điều kiện thiếu oxy hoặc hoạt động của một số vi khuẩn sulfur.

H₂S có thể gây mùi rõ ở nồng độ thấp, đồng thời góp phần làm tăng nguy cơ ăn mòn một số vật liệu đường ống. Minnesota Department of Health lưu ý mùi H₂S trong nhiều trường hợp không đồng nghĩa nguồn nước bị nhiễm phân hay không đạt an toàn vi sinh; tuy nhiên, khi mùi xuất hiện bất thường vẫn nên kiểm tra nguồn nước để loại trừ các nguyên nhân khác.

Nước có mùi đất hoặc mùi mốc

Bài cũ quy nguyên nhân chủ yếu cho sắt, nhưng điều này chưa đầy đủ. Mùi đất, mùi mốc trong nước thường có thể liên quan đến geosmin và 2-MIB, những hợp chất được tạo ra bởi một số vi sinh vật, actinomycetes, cyanobacteria hoặc tảo trong nguồn nước mặt.

US EPA ghi nhận geosmin và MIB là hai hợp chất quen thuộc gây mùi đất – mốc trong hồ và hồ chứa. Chúng có thể gây khó chịu về cảm quan ở nồng độ rất thấp nhưng bản thân mùi của chúng không đồng nghĩa với nguy cơ sức khỏe tương ứng.

Sắt và mangan thường gây màu, cặn hoặc vị kim loại hơn là được xem như nguyên nhân mặc định của mùi đất mốc.

Nước có mùi clo hoặc thuốc tẩy

Mùi gần giống nước hồ bơi thường liên quan đến chlorine còn dư sau khử trùng. Việc duy trì một lượng clo dư nhất định trong mạng cấp nước có vai trò kiểm soát vi sinh; vì vậy có mùi clo không đồng nghĩa nước “nhiễm clo độc hại”.

Theo QCVN 01-1:2024/BYT, clo dư tự do tại nước sạch sinh hoạt được quy định trong khoảng 0,2–1,0 mg/L. Nếu mùi mạnh bất thường, cần đo clo dư thay vì kết luận chỉ dựa vào cảm giác.

Chloramine cũng được sử dụng tại một số hệ thống cấp nước. So với chlorine tự do, chloramine bền hơn và khó xử lý bằng than hoạt tính thông thường trong thời gian tiếp xúc ngắn; catalytic carbon hoặc cấu hình than được thiết kế đủ thời gian tiếp xúc thường phù hợp hơn.

Mùi tanh, mùi hữu cơ hoặc mùi bất thường khác

Mùi tanh không nên mặc định quy cho chloramine. Tùy nguồn nước, mùi này có thể liên quan đến tảo, chất hữu cơ, amine hoặc các sản phẩm phân hủy sinh học.

WHO cho biết mùi và vị có thể phát sinh từ nguồn hóa học tự nhiên, sinh vật thủy sinh, ô nhiễm hóa chất, ăn mòn, khử trùng hoặc hoạt động vi sinh trong quá trình chứa và phân phối nước. Vì vậy, việc nhận diện mùi chỉ có tác dụng khoanh vùng ban đầu.

Cách xử lý nước sinh hoạt có mùi hôi theo từng nguyên nhân

Đối với nước có mùi H₂S, công nghệ cần lựa chọn theo nồng độ và chất lượng nước đi kèm. Với hàm lượng thấp, than hoạt tính có thể hỗ trợ hấp phụ H₂S. Khi tải H₂S cao hơn, có thể xem xét sục khí kết hợp lọc, oxy hóa bằng chlorine hoặc ozone rồi lọc, hoặc sử dụng vật liệu oxy hóa xúc tác thích hợp. Minnesota Department of Health liệt kê aeration + filtration, continuous chlorination + filtration và ozonation + filtration trong các phương án xử lý nguồn nước có H₂S.

Sục khí có tác dụng làm thoát các khí dễ bay hơi như H₂S nhưng cần thiết kế khu vực thoát khí thích hợp. Với nồng độ cao, không nên bố trí quá trình thoát H₂S trong không gian kín vì khí tích tụ ở nồng độ lớn có thể gây rủi ro nghề nghiệp.

Đối với khử mùi clo trong nước, than hoạt tính dạng hạt GAC thường được sử dụng nhờ khả năng phản ứng và hấp phụ các hợp chất gây mùi. Nếu nguồn nước dùng chloramine, cần xem xét catalytic carbon, tốc độ lọc và thời gian tiếp xúc đủ lớn thay vì chỉ tăng số lượng cột than.

Với mùi đất mốc do geosmin hoặc MIB, than hoạt tính dạng bột PAC hoặc than hoạt tính dạng hạt GAC thường được xem xét. Ở các nhà máy nước lớn, ozone hoặc các quá trình oxy hóa phù hợp có thể được kết hợp với than hoạt tính tùy đặc tính nguồn nước. SUEZ Water Handbook cũng lưu ý việc xử lý mùi cần bắt đầu từ xác định nguồn và bản chất hợp chất gây mùi chứ không sử dụng một công nghệ giống nhau cho mọi trường hợp.

Nếu mùi xuất phát từ bể chứa, biofilm hoặc đường ống, việc chỉ lắp thêm cột than sẽ không giải quyết nguyên nhân. Cần vệ sinh bể, sục rửa mạng đường ống, khử trùng theo quy trình và kiểm tra các đoạn ống ít sử dụng. Với mùi chỉ xuất hiện ở nước nóng, nên kiểm tra bình nước nóng và thanh anode trước khi đầu tư hệ thống lọc nước tổng mới.

Khi nào nên lắp hệ thống lọc tổng đầu nguồn?

Hệ thống lọc tổng đầu nguồn phù hợp khi vấn đề xuất hiện trên toàn bộ mạng nước và nguyên nhân nằm ở nước đầu vào. Tuy nhiên, lọc tổng không đồng nghĩa phải sử dụng RO, Nano hay CDI cho mọi nguồn nước.

Nếu vấn đề chủ yếu là H₂S, sắt, mangan và cặn trong nước giếng khoan, cấu hình có thể gồm oxy hóa – làm thoáng – thời gian tiếp xúc – vật liệu lọc Fe/Mn – than hoạt tính – khử trùng tùy yêu cầu. Với nước máy có chlorine và cặn đường ống, một cấu hình GAC cùng lọc cặn có thể phù hợp hơn.

RO nên được bố trí khi mục tiêu còn bao gồm giảm TDS hoặc nhiều ion hòa tan, thường tại các điểm cần nước tinh khiết hơn. Dùng RO cho toàn bộ nước tắm, giặt và vệ sinh chỉ để khử mùi có thể làm hệ thống phức tạp và phát sinh dòng concentrate không cần thiết.

Khi thiết kế hệ thống xử lý nước sinh hoạt có mùi hôi, SKY Envitech ưu tiên phân tích nguồn nước trước, sau đó xác định đúng chất gây mùi, lưu lượng, pH, sắt, mangan, chlorine, H₂S, chất hữu cơ và điều kiện bể – đường ống. SKY Envitech hiện hoạt động trong lĩnh vực tư vấn, thiết kế, thi công và chuyển giao các hệ thống xử lý nước cấp, lọc nước công nghiệp và công nghệ môi trường.

Nếu mùi nước thay đổi đột ngột, xuất hiện cùng màu lạ, độ đục, cặn hoặc nghi ngờ nhiễm bẩn, nên tạm thời không suy luận nguyên nhân chỉ bằng cảm quan mà cần kiểm tra chất lượng nước. WHO cũng khuyến nghị điều tra khi xuất hiện thay đổi đáng kể về mùi hoặc vị. Trường hợp người sử dụng có triệu chứng sức khỏe bất thường, việc đánh giá cần được thực hiện bởi cơ sở y tế thay vì tự liên hệ triệu chứng với một mùi nước cụ thể.

SKY Envitech có thể hỗ trợ khảo sát nguồn nước, đánh giá hệ thống hiện hữu và xây dựng giải pháp xử lý nước sinh hoạt có mùi hôi theo đúng nguyên nhân phát sinh, thay vì áp dụng một cấu hình lọc giống nhau cho mọi công trình.

Meta Description: Nước sinh hoạt có mùi hôi do đâu? Tìm hiểu nguyên nhân mùi trứng thối, clo, đất mốc và cách xử lý bằng sục khí, than hoạt tính, oxy hóa và lọc tổng.